سرما و استرس­های سرمایی:

یکی از عوامل فیزیکی زیان­آور محیط­های کاری سرماست، که بدن در برابر آن واکنش کمتری نسبت به گرما از خود نشان می­دهد. دو عامل مهم تأثیرگذار در سرما، دمای هوا و سرعت جریان هوا است که هر چه دمای هوا کمتر و سرعت جریان آن بیشتر شود اثرات زیان­بارتری برای بدن درپی خواهند داشت. تأثیر توأم دما و سرعت جریان هوا رابا شاخصی با عنوان خنک­شوندگی باد(WCI) بیان می­کنند. این شاخص برای محیط­های بسیار سرد و پایین­تر از نقطه انجماد تعریف شده و با تعیین چرخه کارو استراحت ، نشان می­دهد که شیفت کاری در سرما 4 ساعت می­باشد. ( چرخه استراحت درمواجهه با سرما به معنای گرم کردن افراد است و فرد باید حتماً وارد یک محیط گرم شود.)

عارضه کلی سرما برای بدن تحت عنوان Hypothermia( هایپوترمیا) بیان می­شود .که در آن درجه حرارت بدن به پایین­تر از 35 درجه سانتی گراد می­رسد.

عوامل مستعد در هایپوترمی: لاغر وضعف عضلانی، خوردن الکل و دارو­های آرامبخش، دیابت، کم­کاری تیروئید، کم­کاری غده فوق کلیه، بیماری قلبی و عروقی و سرطان.

هایپوترمی به 3 نوع خفیف(35-33 درجه سانتی­گراد)، متوسط(33-26 درجه سانتی­گراد) و شدید(26 درجه سانتی­گراد به پایین­تر) تقسیم می­شود. که علائم آن به صورت کاهش درجه حرارت بدن، لرز خیلی شدید، کاهش سطح هوشیاری، کاهش ضربان قلب( ابتدا تاکی­کاردی و بعد از آن برادی کاردی)، انقباضات کم و سفتی عضلات ، ایست تنفس و نهایتاً مرگ می­باشد.

از دیگر عوارض سرما می­توان به یخ­زدگی، سرمازدگی، سرما­گزیدگی و پای خندقی اشاره کرد.

یخ­زدگیFrost bite : در این عارضه، بافت انگشتان دچار یخ­زدگی شده و مولکول­های آب تبدیل به بلور­های یخ می­شود و در این مورد سلول­های پوست( شریان) بافت نکروز شده و از بین می­روندوبعد از آن بافت سیاه شده و گانگرن رخ می­دهدکه تغییر بافت برگشت­پذیر نیست و تنها درمان قطع عضو است و شدیدترین حالت سرما در اندام­ها یخ­زدگی است که در یخ­زدگی ممکن است ماهیچه، استخوان، عصب وشریان درگیر شده و برحسب شدت یخ­زدگی از بین بروند.

سرمازدگیPernio _: در سرمازدگی که بافت­ها بر اثر سرما دچار آسیب می­شوند ولی به مرحله یخ­زدگی و ازبین رفتن نمی­رسند، علائم گزگز و مور مور شدن، بی­حسی ، درد در سرمازدگی اتفاق میافتد و پوست ناحیه به رنگ قرمز در آمده و دردناک و اگر شدت سرما زیاد شود تبدیل به یخ­زدگی می­شود. سپس وقتی که بافت یخ زد ، ناحیه یخزده حسی ندارد چون خونرسانی قطع و مهم­تر عصب آن از بین رفته است و چیزی وجود ندارد که پیغام را به مغز برساند.

سرماگزیدگی Frost nip: حالت حقیقی است که در زمستان تجربه می­کنیم . نوک بینی قرمز ، سرد و سوزن می­شود و با گرما قابل برگشت است.

پای خندقی یا پای سربازTrench foot: وقتی که عضو مورد نظر بیشتر پا علاوه بر سرما در معرض رطوبت هم واقع می­شود ، در این حالت یخزدگی اتفاق میافتد. عضو مربوطه دچار تغییر رنگ که به رنگ خاکستری یا قرمز درمی­آید، درد و سوزش پا ، تورم ، خونریزی­های زیر پوستی رخ می­دهد.

اقدامات اولیه در مواجه با فرد سرمازده: گرم­کردن تدریجی عضو مربوطه، عدم وارد­کردن فشار به عضو، خارج­کردن لباس و جوراب­های خیس و خشک­کردن موضع ( ماساژ و آب داغ توصیه نمی­شود.) و در آخر در حالی که دست و پا را بالاتر از سطح قلب نگه داشته­ایم ، فرد را به مراکز درمانی انتقال می­دهیم.

کنترل: بهداشت حرفه­ای با توجه به WBGT ، چرخه کارو استراحت را برای گرما و سرما در نظر گرفته، وبیشتر به پیشگیری ،از طریق انتخاب و استخدام افراد مناسب (فاقد بیماری­های قلبی و عروقی، عدم مصرف داروی خاص، عدم وجود ضعف عضلانی و نداشتن سابقه بیماری در اندام مستعد به بیماری) ، محصور سازی، جداسازی، جایگزینی و PPE ( کفش، دستکش و ...) اهمیت می­دهد.

ارتعاش Vibration:

نوسان یک جسم مرتعش را حول یک نقطه معین یا حرکت نوسانی

 یک جسم دور یک جسم مشخص را ارتعاش می­گویند،که به عنوان

 یکی دیگر از عوامل فیزیکی زیان­آور محیط­های کاری مورد توجه

 واقع شده است.در واقع حالت رزونانس یا تشدید ارتعاش برای

 بافت­های بدن زیان­آور است. ارتعاش برای بدن از دوجهت ایجاد خطر می­کند:

1 . ارتعاش کل بدن که تحت عنوانWhoile body vibration تمام بدن را درگیر کرده و بیشتر در راننده­ها، لو­کوموتیورانان،خلبانان، قایق­رانان یا کسانی که با یک وسیله مرتعش کار می­کنند دیده می­شود.

2 . ارتعاش ناحیه­ای که تحت عنوانSegmental یا Hand arm vibration قسمت­هایی از بدن به­خصوص دست و بازو را درگیر می­کند.

در ارتعاش کل بدن ، ارتعاش از یک محل( نشیمنگاه یا قفسه سینه) وارد بدن شده و بر حسب فرکانس جسم مرتعش که بیشتر زیر 20 هرتز است باعث ایجاد رزونانس و درپی آن عارضه می­شود. عوارض در این ارتعاش به صورت کاهش قدرت بینایی، تهوع، استفراغ، اختلال تعادل،اختلالات تولید مثل، بیماری قلبی وعروقی و غیره نمایان می­شود.

ارتعاش ناحیه­ای موقعی روی می­دهد که فرد جسم مرتعش را در دست گرفته، و ارتعاش مستقیماً به دست و بازو و ساعد منتقل می­شود که بیشتر فرکانس­های 350-300 هرتز آسیب­رسان هستند. مهم­ترین عارضه در این ارتعاش بیماری فیبروز انگشتان یا سفید انگشتی است که باعث اختلال خونرسانی در عروق و اعصاب دست به­خصوص انگشتان شده ، به صورت مورمور شدن، بی­حسی، رنگ­پریدگی نوک انگشتان، ودر پی ­آن سیانوز و کبودی آن شده ، بعد از مدتی حمله خاتمه یافته و به حالت طبیعی باز می­گردد.( گفتنی است که تکرار این حالت به مرور زمان باعث زخمی­شدن و نکروز پوست انگشتان می­شود.)

ارتعاش در محیط­های کاری با وسیله­ای بانام ارتعاش­سنجAccelerometer اندازه­گیری می­شود.

کنترل:

کنترل در منبع: ساخت وسایلی­که ارتعاش آنها کم باشد.

کنترل در نقطه ورود به بدن:

- در ارتعاش کل بدن با نصب جاذب ارتعاش که به نشیمنگاه و پایه صندلی متصل می­شود.

- در ارتعاش دست و بازو با نصب جاذب ارتعاش در دسته وسیله­ای یا ابزاری که فرد در دست می­گیرد.

1.      کاهش زمان کار و انجام ریتمیک (منقطع) 2.      استفاده از وسایل حفاظت فردی (دستکش و چکمه ضد ارتعاش) 3.      گرم نگه داشتن دست ( عارضه سفید انگشتی) 4.      انتخاب کارگر مناسب ( عوارض اسکلتی و عضلانی،گرفتگی عروق ، آرتروز

 

3. کنترل فردی:

گرما و استرس­های گرمایی :

بدن انسان نسبت به گرما و سرما واکنش نشان می­دهد تا دمای مرکزی بدن

را کنترل کرده و در یک حد ثابتی نگه دارد به همین جهت به انسان خونگرم                                                           می­گویند . این توانایی بدن ناشی از 3 عامل زیر است :

1.عروق سطحی داخل پوست گشاد شده تا خون بیشتر را به محیط آورده تااز طریق تابش بدن گرما را از دست بدهد .

2. هیپوتالاموس که مسئولیت کنترل دمای مرکزی بدن را برعهده دارد رگها را گشاد، متابولیسم کلی بدن را کم، در نتیجه باعث گرمازایی کمتر می­شود .

3. راه مهمتر که تنها در مورد گرما و تطابق با آن صورت می­گیرد تعریق است که در نتیجه عرق کردن، بدن گرما از دست داده و خنک می­شود . اگر این سیستم در مواجهه با گرما از کار بیفتد باعث اثرات زیان آور و آسیب ارگانها یا اعضای بدن می­شود .

چنانچه بدن نتواند در مواجه با گرما به تعادل برسد درجه حرارت مرکزی بدن بالا رفته ، سلولها و آنزیمهای درون سلولی غیرفعال شده و از بین می­روند و در نتیجه کار عضو مختل می­شود . از عوارض کلی و ابتدایی گرما می­توان به : قرمزی پوست ، گشادی رگها ، تعریق زیاد ، تاکی کاردی ، کاهش ادرار و افزایش حجم مایع داخل رگها اشاره کرد.

عوارض اختصاصی گرما :

گرما­خستگی : این عارضه از شایع ترین اختلالات مواجهه با گرما است که در آن به هر دلیلی درجه حرارت مرکزی بدن به حدود 38 درجه سانتیگراد می­رسد و دارای علائمی چون سردرد ، تهوع ، استفراغ ، تشنگی زیاد ، خشکی دهان ، تاکی کاردی ، افزایش تنفس و در صورت پیشرفت کاهش فشار خون می­باشد .

گرمازدگی Heat stroke: بدترین عارضه گرما که امکان مرگ و میر افراد مستعد در آن به 80% می­رسد . در گرمازدگی که بیشتر از گرماخستگی حاصل می­شود علائمی چون کاهش سطح هوشیاری ، حواس پرتی ، هزیان ، سردرد شدید ، تهوع و استفراغ ، تاکی کاردی ، کاهش فشار خون ، پوست خشک و داغ ، مرگ سلولهای اعضای بدن و در نهایت کما و مرگ دیده می­شود . درجه حرارت مرکزی بدن در این عارضه به بیش از 41 درجه سانتیگراد می­رسد .

غش یا سنگکوب گرماییHeat syncope : در غش گرمایی به علت کار شدید و ناگهانی عصب واگ تپش قلب و فشار خون افت کرده و فرد بهت زده می­شود . معمولاً این عارضه در افرادی روی می­دهد که در محیط گرم حداقل به مدت 2 ساعت ایستاده باشند، که تجمع خون در وریدهای پا باعث کاهش خونرسانی به مغز شده و فرد دچار عارضه می­شود . (لازم به ذکر است که فرد در این عارضه دارای هوشیاری است. )

سکته عضلات Heat cramp : گرفتگی عضلات بیشتر در عضلاتی رخ می­دهد که کار زیادتری انجام دهند مثل دست و پا . در این عارضه در عرض یک یا دو دقیقه سدیم در سطح سلولهای عضلانی کم شده و نمک بدن از طریق تعریق از بین می­رود ،از سوی دیگر،اسیدوز لاکتیک در سطح عضلات باعث سکته عضلات می­شود .

عوارض پوستی : در این عارضه فرد در مواجهه با گرمای محیط دچار انسداد مجاری غدد عرق شده و با پاره شدن کیسه­های عرق به روی پوست ، واکنش­های انتهایی داخل پوست ایجاد می­شود که می­توان با پوشیدن لباس­های نخی ، استحمام ، عرق گیر داروئی و استفاده از کورتون­های موضعی آن را درمان کرد.

مهم­ترین و کاربردی­ترین شاخص در اندازه­گیری میزان گرما  در بهداشت حرفه­ایWBGT است که با آن می­توان چرخه کارو استراحت را نیز تعیین کرد. این شاخص با دستگاهی با عنوانWBGT سنج که شامل سه دمای خشک، تر و گویسان است تعیین می­شود.

پیشگیری و کنترل:

1 . اندازه­گیری میزان گرما در محیط­های کاری و کنترل­آن با فاصله­گذاری و کاهش تماس کارگران با نصب محافظ.

2 . انتخاب و استخدام افراد مناسب در صنایع مواجهه با گرما با انجام معاینات قبل از استخدام ومعاینات دوره­ای و آموزش­ کارگران جهت مصرف ویتامینC ، املاح معدنی چون آهن . منزیم و مصرف آب با فواصل کمتر از نیم ساعت.

روشنایی محیط کار:

پیشرفت صنایع، ازیاد واحد­های صنعتی و تولیدی و نیاز روز افزون به بازده

بیشتر صنایع برای تأمین نیاز­های مصرف­کنندگان ایجاب می­کند که کار بیشتر

در محیط­های بسته در مدت شب وروز ادامه داشته باشد. بنابراین، استفاده از نور

مصنوعی بتدریج توسعه یافته است. امروزه مسئله روشنایی برای کارگاه­های بزرگ صنعتی اهمیتی ویژه یافته است، زیرا کمبود روشنایی در محیط کار افزون بر ایجاد خستگی اعصاب، آسیب­های دیگری به سلامت و بینایی کارگر وارد می­آورد. به طور کلی می­توان اهداف تأمین روشنایی پسندیده و مناسب را چنین بیان کرد:

1 . بیشترین حفاظت از بینایی کارکنان

2 . کاهش عوامل ایجاد خستگی و فشار ناشی از روشنایی کافی

3 . پیشگیری از حوادث ناشی از کار

4 . افزایش بازده کار

5 . بهبود کیفیت فرآورده

بیگمان مهم­ترین حس انسان بینایی است و به این دلیل مهندسی روشنایی اهمیت حیاتی دارد. روشنایی رضایت­بخش دارای ویژگی­های زیر است:

1 . تأمین حداقل شدت روشنایی مورد نیاز( طبق استانداردACGIH)

2 . رنگ نور باید مناسب باشد.( رنگ مناسب که به رنگ نور خورشید نزدیک باشد و در هنگام تجزیه ، هفت رنگ را ببینیم.)

3 . لامپ در زاویه دید نباشد .

4 . درخشندگی مناسبی داشته باشد.

5 . تباین مناسب داشته باشد.( اختلاف جسم و زمینه زیاد و علاوه برآن درخشندگی جسم از زمینه بیشتر باشد.)بیشترین کنتراست بین سیاه و سفید است.

6 . طراحی به طوری باشد که سایه مناسب باشد و یا اصلاً سایه ایجاد نشود.

وسایل اندازه­گیری روشنایی در بهداشت حرفه­ای شامل : لوکس­متر برای اندازه­گیری روشنایی و فتومتر برای اندازه­گیری روشنایی و درخشندگی است .

سر و صدا :                                   O          U

یکی از بزرگ­ترین ، مخرب­ترین و مهمترین مخاطرات ناشی از صنعتی شدن و توسعه صنایع سر و صداهای نامطلوب ( آلودگی­های صوتی ) و آثار نامطلوب آن بر زندگی بشر است . آزمایشات ثابت کرده است که موش بر اثر سر و صدا و ارتعاشات صوتی شدید تلف می­شود . تحقیقات زیادی که درباره اثرات سوء سر و صدا به عمل آمده ، ثابت کرده است که تمام اندام­های انسان بر اثر سر و صداهای مخرب متأثر می­شود. علل اساسی کری و بخشی از بیماری­ها ، به خصوص بیماری­های عصبی و روانی و حتی بیماری­های قلبی ، در نتیجه مجاورت با سر و صدا به وجود می­آید و مدت مواجهه با سر و صدا در این مورد بسیار مؤثر است .

البته وجود عوارض شنوایی و حساسیت فردی در مقابل نوع صدایی که انسان روزانه با آن سر و کار دارد مهم است ، لکن سر و صدا همواره سلامت گروههای زیادی از کارگران را تهدید می­کند . ثابت شده است که کری در میان کارگران صنایع بیش از سایر بیماری­های حرفه­ای شایع است . تحمل دائمی و طولانی – نه موضعی- سر و صداهای شدید (آلودگیهای صوتی ) در فعل و انفعالات بدن و روی سیستم شنوایی تأثیر داشته واز کری مختصر شروع و در نهایت به کری کامل منجر می­شود . در مراحل نخستین ، یعنی کری خفیف ، تشخیص کری بدون وسایل طبی مشکل بوده و حتی شاید افراد مبتلا نیز خود از ضعف قوه شنوایی برای مدتها آگاه نخواهند شد .

 سر و صدا تنها روی حس شنوایی اثر سوء ندارد ، بلکه از کمیت و کیفیت کار کاسته و روحیه افراد را ناخودآگاه تضعیف می­کند و افراد را تندخو و عصبی مزاج می­سازد و از علل مهم سوانح در محیط کار می­باشد .

—

ضمناً در ایجاد تشویش ، دلشوره ، هیجان ، خستگی و تنشهای عصبی ، به خصوص در نزد افراد با اعصاب ضعیف و حساس ، سهم به سزایی دارد . همچنین تحقیقات پزشکی نشان داده است که سر و صدا سبب ایجاد تغییراتی در فعالیت­های اندام مختلف بدن ، از جمله دستگاه مرکزی اعصاب و جهاز هاضمه می­شود. به طور کلی کلیه این آثار سوء و خسارات ناشی از سر و صدا ، باعث کاهش کارآیی می­شود.

کلاً سر و صدا دارای اثرات زیانبار بر سلامت کارکنان ، به ویژه آنهایی که کارهای فکری دارند، می­باشد. سر و صدا باعث تحریک وناراحتی اعصاب و خستگی و ضعف عمومی می­شود. ضمناً سر و صدا سبب ایجاد اختلال در امر ارتباطات و استفاده از وسایل ارتباطی می­شود و تمرکز حواس را بر روی کار در دست انجام مشکل می­سازد . اگر در محیطی مثل کارخانجات سر و صدا شدید و مداوم باشد ، قوه سامعه کارکنان به تدریج تضعیف می­شود . سر و صدا زیاده از حد در یک محیط کار باعث کاهش کارآیی فردی کارکنان و کاهش کارآیی کلی واحد می­شود و از این رهگذر میزان اشتباهات در حین کار افزایش یافته و روحیه کارکنان در محیط کار مختل و موارد غیبت ، تمارض و ترک خدمت رو به ازدیاد می­گذارد.

به طور کلی سر و صدا در محیط کار از دو عامل نشأت می­گیرد:

1 . سروصدایی که در داخل ساختمان ایجاد می­شود مثل سروصدای ناشی از کار دستگاه­ها، ماشین­ها، زنگ تلفن و غیره. 

                                                           ð     B    ï

2. سروصدایی که منشأ آن خارج از محیط کار است، نظیر همهمه و بوق اتومبیل­ها، ترافیک و عابران که به خاطر مجاورت محیط کار با خیابان یا با محیط­های شلوغ ایجاد می­شود.         

                                                                  f   pŒ                  

حد مجاز تحمل سروصدا ( آلودگی­های صوتی) در روز به شرح زیر است:

میزان سروصدا به دسیبل                                      طول تحمل سروصدا به ساعت

90        8

92        6

95        5

97        4

100     3

102     2

105     1

110     5%

115    25%

اصوات بر اساس فرکانس و زمان تولید صدا تقسیم­بندی می­شوند.

اصوات برمبنای فرکانس به 2 شکل: صوت ساده و صوت مرکب

اصوات بر مبنای زمان تولید صوت به 2 شکل: پیوسته و ضربه­ای

تقسیم­بندی می­شوند.

معیارهای آسیب­رسانی سروصدا:

1 . میزان شدت صوت

2 . فرکانس صوت( محدوده 4000-1000 و بیشتر فرکانس 4000 )

3 . مدت زمان تماس

4 . نوع صدا (پیوسته و ضربه­ای)

5 . سابقه کار

وسایل اندازه­گیری سروصدا:

²

صداسنج یا سنجش ترازصدا (تعیین میزان صدای محیط) و دزیمتر(جهت مواجهه افراد با صدا)

کنترل سروصدا در محیط­های کاری:

1 . کنترل در منبع( روغن­کاری یا تعویض قطعه فرسوده)

2 . کنترل در محیط( نصب جاذب­های صوتی مثل ورقه­های آکوستیکی)

3 . کنتل فردی( استفاده از وسایل حفاظت فردی)

وسایل حفاظت گوش شامل: روگوشی و توگوشی

روش­های اندازه­گیری صدا:

اندازه­گیری صدا در محیط با روش ایستگاه­بندی که شامل ایستگاه­های 1×1 و 2×2 متر

به این صورت که اگر صدا بیشتراز 85 دسیبل شد با رنگ قرمز و حرفD نمایش می­دهیم .صدای بین 85-65 دسیبل را با رنگ زرد و حرف C و صدای کمتر از 65 دسیبل را با رنگ سبز و حرف S نشان می­دهیم.

اندازه­گیری صدا در دستگاه با روش فاصله­گذاری ،که شدت صوت نقاط مختلف را اندازه گرفته و نقاط هم­صوت را به یکدیگر متصل می­کنیم.